ปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด วิวัฒนาการใหม่รักษามะเร็ง

วิวัฒนาการใหม่ในการรักษาโรคมะเร็งในระบบเลือดและพบว่าได้ผลดีมาก นั่นคือ “การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด” ซึ่งสามารถช่วยเหลือชีวิตผู้ป่วยมาแล้วหลายราย  

โรคเลือด

“โรคเลือด” หรือ “โรคในระบบโลหิต” เป็นโรคที่ครอบคลุมโรคต่าง ๆ มากมาย ไม่ว่าจะเป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาว มะเร็งต่อมน้ำเหลือง ไขข้อกระดูกฝ่อ ธาลัสซีเมีย ซึ่งในอดีตหากใครป่วยเป็นโรคดังกล่าวถือว่าเป็นโรคร้ายไม่มีทางรักษา แต่ปัจจุบันมีวิวัฒนาการทางการแพทย์ที่ดี ทำให้สามารถรักษาให้หายได้ โดยเฉพาะโรคมะเร็งในระบบเลือดที่มีวิวัฒนาการใหม่ในการรักษาและพบว่าได้ผลดีมาก นั่นคือ “การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด” ที่สามารถช่วยเหลือชีวิตผู้ป่วยมาแล้วหลายราย โรคในระบบโลหิตเป็นกลุ่มโรคที่พบได้บ่อยทั้งคนไทยและชาวต่างชาติ โรคมะเร็งในระบบโลหิตมีความรุนแรงและรักษาได้ยากเมื่อเทียบกับโรคมะเร็งทั่วไป เพราะระบบโลหิตเป็นระบบที่สำคัญของร่างกาย ทำหน้าที่ลำเลียงออกซิเจนจากปอดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ซึ่งโรคในระบบเลือดแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ
  1. กลุ่มมะเร็งระบบเลือด
  2. กลุ่มโรคเลือดที่ไม่ใช่มะเร็ง
 

โรคมะเร็งระบบเลือด

โรคมะเร็งระบบเลือดที่สำคัญมี 3 โรค คือ
  1. มะเร็งเม็ดเลือดขาว (Leukemia) ผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวเฉียบพลันจะมีจ้ำเลือด จุดเลือดออก เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน หรือเลือดประจำเดือนออกมาก มีไข้และโลหิตจาง ส่วนผู้ป่วยมะเร็งเม็ดเลือดขาวเรื้อรังจะมีอาการม้ามโต หรือต่อมน้ำเหลืองโต
  2. มะเร็งต่อมน้ำเหลือง (Lymphoma) ผู้ป่วยมะเร็งต่อมน้ำเหลืองพบว่ามีต่อมน้ำเหลืองโตที่บริเวณคอ รักแร้ และขาหนีบ ก้อนโตเร็วแต่ไม่เจ็บ อาจมีไข้และน้ำหนักตัวลดร่วมด้วย
  3. มะเร็งไขกระดูก (Multiple Myeloma หรือ MM) ผู้ป่วยมะเร็งไขกระดูกจะมีอาการปวดกระดูก ซีด และอาจมีภาวะไตวาย
 

โรคเลือดที่ไม่ใช่มะเร็ง

โรคเลือดที่ไม่ใช่มะเร็ง สามารถแบ่งได้ 4 กลุ่มคือ
  1. โรคที่มีภาวะโลหิตจาง เช่น โรคธาลัสซีเมีย ซึ่งเป็นโรคทางพันธุกรรม โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก โลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12 และโฟเลต เป็นต้น ผู้ป่วยที่เป็นโรคนี้จะมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ออกกำลังกายแล้วเหนื่อย ในกรณีที่เป็นรุนแรงอาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวได้
  2. โรคที่มีความผิดปกติของไขกระดูก เช่น โรคกระดูกฝ่อ เกิดจากการที่ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือดได้น้อยลง ผู้ป่วยที่เป็นโรคนี้จะมีอาการซีด เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง มีจ้ำเลือด และเลือดออก เป็นไข้และมีโรคติดเชื้อ
  3. โรคที่มีภาวะเลือดออกผิดปกติ เช่น โรคที่มีการทำลายของเกล็ดเลือดจากภูมิคุ้มกันตัวเอง โรคไข้เลือดออก โรคตับ หรือภาวะลิ่มเลือดกระจายทั่วไปในหลอดเลือด โรคเลือดออกทางพันธุกรรม ฮีโมฟีเลีย
  4. โรคที่มีการอุดตันของหลอดเลือดดำ ที่พบบ่อยคือ หลอดเลือดดำที่ขาอุดตัน ทำให้ขาบวมข้างเดียว ก้อนเลือดอาจหลุดไปอุดตันที่หลอดเลือดในปอดได้
สถานการณ์ของโรคเลือดที่ไม่ใช่มะเร็งนั้นมีมาก แต่โรคเลือดที่เป็นมะเร็งใน 3 กลุ่มมีแนวโน้มพบมากขึ้นเรื่อย ๆ ด้วยวิวัฒนาการในการวินิจฉัย ผู้ป่วยมีความตื่นตัวรีบมารักษา และวิวัฒนาการในการรักษาดีขึ้น  

การปลูกถ่ายไขกระดูก

ผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งในระบบเลือดส่วนมากต้องเข้ารับการรักษาด้วยการปลูกถ่ายไขกระดูก ถือเป็นวิธีที่ดีที่สุดและได้ผลดีมาก สำหรับวิวัฒนาการใหม่คือ สามารถปลูกถ่ายไขกระดูกจากพ่อแม่ให้ลูกที่ป่วยได้ หรือลูกให้พ่อแม่หรือพี่น้องที่มีลักษณะพันธุกรรมที่เกี่ยวข้องกับการปลูกถ่ายอวัยวะเข้ากันแค่ครึ่งเดียวก็สามารถรักษาได้ เพราะปกติผู้ที่ให้อวัยวะกับผู้ป่วยจะต้องมีลักษณะพันธุกรรมที่เหมือนกันทั้งหมดถึงจะได้ผลดีที่สุด แต่ปัจจุบันสามารถปลูกถ่ายโดยใช้แค่ครึ่งเดียว ถือเป็นวิวัฒนาการที่ล้ำหน้าช่วยในการต่อสู้กับมะเร็งในระบบโลหิตวิทยาได้อย่างดี นอกจากนี้เทคนิคการรักษาด้วยวิธีการปลูกถ่ายไขกระดูก ซึ่งไขกระดูกอยู่ในโพรงกระดูกเป็นอวัยวะที่สร้างเม็ดเลือด 3 ชนิด คือ เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด ซึ่งเม็ดเลือดจะต้องมีจำนวนปกติถึงจะเรียกว่าปกติได้ แต่การปลูกถ่ายไขกระดูกใช้ประโยชน์ในการรักษานั้นไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะเป็นวิธีการรักษาที่นำมาใช้ในไทยครั้งแรกเมื่อประมาณ 30 ปีที่แล้ว และไม่ค่อยประสบความสำเร็จเท่าที่ควร แตกต่างจากปัจจุบันที่ประสบความสำเร็จและได้ผลดีเป็นอย่างมาก เนื่องจากมีวิวัฒนาการใหม่ ๆ โดยไม่ต้องเจาะไขกระดูก แต่ใช้วิธีเก็บสเต็มเซลล์หรือเซลล์ต้นกำเนิดจากเลือด ซึ่งสามารถใช้ยาเข้าไปกระตุ้นเคลื่อนย้ายเซลล์ต้นกำเนิดที่อยู่ในไขกระดูกให้ออกมาในเลือด จึงสามารถเก็บจากเม็ดเลือดได้   ไม่ว่าการรักษาจะมีวิวัฒนาการก้าวไกลแค่ไหน แพทย์จะมีความชำนาญเพียงใด ผู้ป่วยควรปฏิบัติตามคำแนะนำ ลดความเครียดลง และปล่อยให้เป็นหน้าที่การรักษาของแพทย์และพยาบาล เพราะการรักษาโรคร้ายให้หายได้ การรักษาที่ดีต้องเริ่มจากตัวเราก่อน   ข้อมูล : ศ.นพ.สุรพล อิสรไกรศีล ผู้อำนวยการศูนย์โลหิตวิทยา โรงพยาบาลมะเร็งกรุงเทพ วัฒโนสถ   สอบถามเพิ่มเติม โรงพยาบาลมะเร็งกรุงเทพ วัฒโนสถ โทร 1719