มะเร็งท่อทางเดินน้ำดี

ข้อเท็จจริง

ท่อน้ำดี คือท่อขนาดเล็กที่เชื่อมระหว่างตับและถุงน้ำดีไปที่ลำไส้เล็ก  น้ำดีสร้างจากตับและถูกนำไปเก็บไว้ที่ถุงน้ำดี โดยมีหน้าที่ในการช่วยทำให้ไขมันแตกตัวในระว่างการย่อยอาหารที่ลำไส้เล็ก มะเร็งของระบบน้ำดีมักเกิดจากเนื่อเยื่อต่อม เรียกว่า adenocarcinoma มะเร็งเกิดจากท่อน้ำดีในตับจะเรียกว่า intra-hepatic มะเร็งเกิดจากท่อน้ำดีในตับจะเรียกว่า extra-hepatic มะเร็งท่อน้ำดีไม่มีสาเหตุที่แน่ชัด อาจเกิดจาก

  • choledochal cysts
  • the liver fluke
  • Sclerosing Cholangitis
ถ้ามะเร็งเกิดในท่อน้ำดี อาจทำให้เกิดการอุดตันของทางเดินน้ำดี จากตับไปลำไส้เล็ก ส่งผลให้น้ำดีย้อนกลับเข้ากระแสเลือดและเนื้อเยื่อ ก่อให้เกิดผิวหนังและตาเหลือง ที่เรียกว่าภาวะตัวตาเหลือง (jaundice) ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้มมากขึ้น และ อุจจาระสีซีด  อาจมีอาการคันที่ผิวหนัง ปวดท้องเล็กน้อย เบื่ออาหาร ไข้ น้ำหนักลด

การตรวจวินิจฉัย

การวินิจฉัยอาจทำได้โดยวิธีใดวิธีหนึ่ง หรือหลายๆวิธีร่วมกัน

  • การตรวจด้วยเครื่องความถี่สูง Ultrasound
  • การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan)
  • การตรวจเอ็กซ์เรย์ด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI)
  • การส่องกล้องตรวจรักษาท่อทางเดินน้ำดีและตับอ่อน (ERCP)
  • การตรวจระบบทางเดินน้ำดีโดยวิธีแทงเข็มผ่านผิวหนัง (PTC) วิธีนี้แพทย์สามารถได้ภาพถ่ายเอกซ์เรย์ของท่อน้ำดี
  • การตัดชิ้นเนื้อส่งตรวจ

ระยะของมะเร็ง

  • ขั้น 1เอ (Stage 1A) มะเร็งอยู่เฉพาะบริเวณท่อน้ำดี
  • ขั้น 1บี (Stage 1B)  มะเร็งลุกลามออกจากท่อน้ำดีแต่ไม่มีการการแพร่กระจายไปที่ต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะใกล้เคียง
  • ขั้น 2 เอ (Stage 2A) มะเร็งลุกลามไปที่ตับ ตับอ่อน หรือถุงน้ำดี หรือหลอดเลือดใกล้เคียง แต่ไม่มีการแพร่กระจายไปที่ต่อมน้ำเหลือง
  • ขั้น 2 บี (Stage 2B)  มะเร็งแพร่กระจายไปที่ต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง
  • ขั้น 3 (Stage 3)  มะเร็งลุกลามไปที่หลอดเลือดหลักที่นำเลือดเข้าและออกจากตับ  หรือลุกลามไปที่ลำไส้เล็กหรือลำไส้ใหญ่ กระเพาะอาหาร หรือผนังช่องท้อง และแพร่กระจายไปที่ต่อมน้ำเหลืองในช่องท้อง
  • ขั้น 4 (Stage 4) มะเร็งลุกลามไปที่อวัยวะห่างไกล เช่นปอด

การรักษา

การผ่าตัด การผ่าตัดมักใช้ในกรณีที่มะเร็งไม่ลุกลามไปนอกท่อน้ำดี ซึ่งอาจทำได้ยาก ระหว่างการผ่าตัด ท่อน้ำดีในส่วนที่เป็นมะเร็งจะถูกตัดออก และเชื่อมต่อส่วนที่เหลือระหว่างตับและลำไส้เล็กเพื่อให้น้ำดีกลับมาไหลอีกครั้ง ถ้ามะเร็งลุกลามไปเนื้อเยื่อรอบ ๆ อาจจำเป็นต้องบางส่วนของตับ กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็กส่วนต้น ตับอ่อน และเลาะต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียงออก การผ่าตัดเพื่อสร้างทางเดินน้ำดีใหม่  ใช้ในกรณีถ้าก้อนมะเร็งอุดกั้นท่อน้ำดีและเกิดภาวะตัวตาเหลือง แต่ไม่สามารถตัดก้อนออกได้  การผ่าตัดใช้ถุงน้ำดีนี้เรียกว่า cholecysto-jejunostomy หรือcholecystoduodenostomy ถ้าใช้ท่อน้ำดี เรียกว่า hepatico-jejunostomy การผ่าตัดที่เรียกว่า gastrojejunostomy ถ้ามีการอุดกั้นของลำไส้เล็กส่วนต้น เป็นการผ่าตัดเพื่อเชื่อมต่อระหว่างกระเพาะอาหารกับลำไส้เล็กส่วนกลาง ซึ่งช่วยลดอาการอาเจียนซึ่งเกิดจากการมะเร็งอุดกั้นลำไส้เล็กส่วนต้น การรักษาด้วยวิธีไม่ผ่าตัด มีอีก 2 วิธีที่ช่วยลดอาการตัวตาเหลืองโดยไม่ต้องรับการผ่าตัด แต่ก็เป็นการรักษาป้องกันการอุดตันของท่อน้ำดีเท่านั้น ไม่ได้เป็นการรักษาเอาตัวมะเร็งออกไป

  • ERCP เป็นวิธีการส่องกล้องทางเดินอาหารแล้วใส่ขดลวดที่ยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตร หรือ 2-4 นิ้ว เข้าไปในท่อน้ำดีที่อุดตัน
  • PTBD เป็นการรักษาผ่านผิวหนังโดยใส่ท่อระบายเล็กๆผ่านเข้าไปในตับ และทำการระบายน้ำดีออกเป็นการชั่วคราว บางครั้งอาจมีการใส่ขดลวด (Stent) เพื่อแก้ไขภาวะอุดตัน
การฉายรังสีรักษา มีการใช้การฉายรังสีรักษาเป็นบางครั้ง อาจใช้รังสีจากเครื่องกำเนิดรังสีจากภายนอก หรือการฝังอุปกรณ์กำเนิดรังสีในร่างกายใกล้กับก้อนมะเร็ง ยาเคมีบำบัด ยาเคมีบำบัดร่วมกับการฉายรังสีรักษาจะถูกใช้เมื่อไม่สามารถผ่าตัดก้อนมะเร็งออกได้  การใช้ยาเคมีบำบัดในผู้ป่วยมะเร็งท่อน้ำดีอยู่ในระหว่างการประเมินประสิทธิภาพของการรักษา

ผู้เขียน

นพ.วุฒิ  สุเมธโชติเมธา Surgical Oncologist